Het Bouwbesluit 2012 heet sinds de Omgevingswet het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). We leggen uit wat je zonder vergunning mag bouwen, welke technische eisen altijd gelden en hoe je een vergunning aanvraagt.
Vraag gratis offerte aan →Vergunningsvrij bouwen mag in 2026 vooral in het achtererfgebied: een aanbouw, schuur of overkapping achter je huis, binnen vaste maten voor hoogte en oppervlakte. Ook zonder vergunning moet het bouwwerk voldoen aan de technische regels van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), de opvolger van het Bouwbesluit 2012. Aan de voorkant, bij een monument of in een beschermd stads- of dorpsgezicht heb je meestal wel een omgevingsvergunning nodig.
Of jouw plan vergunningvrij is, check je met de Vergunningcheck op het Omgevingsloket (omgevingswet.overheid.nl/checken). Hieronder lees je welke regels erachter zitten, zodat je de uitkomst ook begrijpt.
Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Het Bouwbesluit 2012 is toen vervangen door het Besluit bouwwerken leefomgeving, kortweg Bbl. Wie zoekt op 'bbl bouwbesluit' of 'nieuwe bouwbesluit' bedoelt dus hetzelfde. De meeste technische eisen zijn inhoudelijk gelijk gebleven; vooral de indeling en de artikelnummers zijn veranderd.
Oudere versies zoals het Bouwbesluit 2003 en 1992 gelden niet meer voor nieuwe plannen. Ze tellen nog wel mee voor het 'rechtens verkregen niveau': een bestaande woning hoeft niet alsnog aan de nieuwbouweisen te voldoen. De geldende tekst van het Bbl staat op wetten.overheid.nl en wordt uitgelegd op iplo.nl.
Je hebt te maken met twee toetsen. De technische bouwactiviteit gaat over veiligheid, gezondheid en energie (het Bbl). De omgevingsplanactiviteit gaat over plek, maat en uiterlijk; die regels staan in het omgevingsplan van je gemeente.
Beide spellingen betekenen hetzelfde. De wet schrijft 'vergunningvrij'.
Het achtererfgebied is het deel van je erf dat begint 1 meter achter de voorgevel van je huis. Grenst je zijtuin aan de straat of een openbaar pad, dan loopt de grens evenwijdig aan dat openbare gebied. Een bijbehorend bouwwerk, zoals een aanbouw, uitbouw, schuur, garage of overkapping, is in het achtererfgebied vergunningvrij als het aan deze regels voldoet:
Het bouwwerk staat op de grond, meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied, is niet hoger dan 5 meter, heeft geen verblijfsruimte op de tweede bouwlaag of hoger en geen dakterras of balkon.
Binnen 4 meter van de achtergevel van het oorspronkelijke huis mag het bouwwerk niet hoger zijn dan 30 centimeter boven de vloer van de eerste verdieping. Verder dan 4 meter van het huis is de maximale hoogte 3 meter, tenzij het een schuin dak heeft dat aan extra voorwaarden voldoet (dan maximaal 5 meter). Binnen die eerste 4 meter mag je de ruimte gebruiken als woonruimte, zoals een keuken of slaapkamer. Verder weg moet het gebruik ondergeschikt zijn, bijvoorbeeld berging, garage of tuinkamer zonder woonfunctie.
Is het bebouwingsgebied (je achtererf plus de grond onder eerdere aan- en uitbouwen) kleiner dan 100 m², dan mag je de helft bebouwen. Tussen 100 en 300 m² is dat 50 m² plus 20 procent van het deel boven 100 m². Boven 300 m² is dat 90 m² plus 10 procent van het deel boven 300 m², met een maximum van 150 m². Bestaande schuren en uitbouwen tellen mee.
Een vergunningsvrij bijgebouw zoals een tuinhuis, garage of loods valt onder dezelfde regels. Een tijdelijke woonunit is niet automatisch vergunningvrij; alleen voor mantelzorg gelden aparte regels.
De regels gelden ook buiten de bebouwde kom als er een woning met erf is, maar niet voor losse agrarische grond. In het buitengebied stellen gemeenten vaak eigen regels in het omgevingsplan.
Een schutting of muur tot 1 meter hoog is overal vergunningvrij. Tot 2 meter mag zonder vergunning als hij achter de voorgevellijn van je huis staat en bij een woning hoort. Hoger dan 2 meter vraagt om een vergunning of bouwmelding. Bij een monument geldt dit niet.
Een open pergola in de achtertuin is vaak vergunningvrij, maar de toegestane hoogte hangt af van de vorm en de plek. Krijgt hij een dicht dak, dan telt hij als overkapping en gelden de regels voor bijbehorende bouwwerken. Doe voor een vergunning pergola of overkapping de Vergunningcheck; meer lees je in ons artikel over carport, schuur en overkapping zonder vergunning.
Een vergunningvrij bijbehorend bouwwerk mag tot op de erfgrens staan. Let wel op het burenrecht in het Burgerlijk Wetboek: een raam of dakterras met uitzicht op het erf van de buren binnen 2 meter van de erfgrens mag alleen met hun toestemming. Bouw je op de erfgrens, spreek dan vooraf met je buren af hoe de muur en de dakrand worden afgewerkt.
Een bouwvergunning heet sinds 2024 officieel een omgevingsvergunning. Je hebt er een nodig als je bouwplan buiten de vergunningvrije regels valt, bijvoorbeeld bij een aanbouw aan de voor- of zijkant, een tweede verdieping op een uitbouw, een dakopbouw of nokverhoging, of bij een monument. Ook een dakkapel aan de voorkant is vaak vergunningplichtig; lees daarvoor wanneer een dakkapel vergunningsvrij is.
De aanvraag doe je digitaal via het Omgevingsloket. Het loket laat zien welke stukken je moet aanleveren, zoals een bouwtekening, een situatietekening en een constructieberekening. Een bouwtekening is dus vrijwel altijd nodig bij een aanvraag. De gemeente beslist bij de reguliere procedure binnen 8 weken en mag die termijn één keer met maximaal 6 weken verlengen.
De kosten heten leges. Elke gemeente bepaalt die zelf in de legesverordening, vaak als percentage van de bouwkosten. Ook bij een weigering kun je leges moeten betalen.
Voor gewone vergunningvrije bouwwerken bij een woning hoef je niets te melden. Een bouwmelding is wel nodig bij bijvoorbeeld een erfafscheiding hoger dan 2 meter en bij nieuwbouw van een woning onder de Wet kwaliteitsborging. Twijfel je, vraag het na bij je gemeente.
Tegen een verleende omgevingsvergunning kunnen buren tot 6 weken na het besluit bezwaar maken. Bij de uitgebreide procedure ligt het ontwerpbesluit eerst 6 weken ter inzage en kan iedereen een zienswijze indienen. Tegen vergunningvrij bouwen is geen bezwaar mogelijk, wel kunnen buren de gemeente vragen te controleren of het aan de regels voldoet.
Bouw je zonder vergunning terwijl die nodig was, dan kan de gemeente een last onder dwangsom opleggen of afbraak eisen. Ook bij verkoop kan het problemen geven.
Vergunningvrij betekent niet regelvrij. De technische eisen uit het Bbl gelden voor elk bouwwerk. Dit zijn de eisen waar particulieren het vaakst naar zoeken:
Voor een aanbouw, uitbouw of dakkapel gelden de nieuwbouweisen voor isolatie: een Rc-waarde van minimaal 3,7 voor de vloer, 4,7 voor de gevel en 6,3 voor het dak (in m²K/W). Vervang je bij een bestaande woning de isolatie van vloer, gevel of dak, dan gelden lagere minimumwaarden. Meer uitleg vind je in ons artikel over Rd- en Rc-waarde.
Bij nieuwbouw van een woning geldt voor verblijfsruimten een minimale plafondhoogte van 2,6 meter; in bestaande bouw is 2,1 meter het minimum. Een doorgang naar een verblijfsruimte moet bij nieuwbouw minimaal 0,85 meter breed en 2,3 meter hoog zijn. Een minimale afmeting slaapkamer kent het Bbl niet apart, wel moet elke woning minstens één verblijfsruimte van 7,5 m² en 2,4 meter breed hebben.
Bij een hoogteverschil van meer dan 1 meter is een vloerafscheiding verplicht. Bij een woning is de minimale hoogte van een balustrade 1 meter, of 0,85 meter voor een borstwering onder een raam. Openingen in de onderste 70 centimeter mogen niet breder zijn dan 10 centimeter, en tussen 20 en 70 centimeter hoogte mag geen opstapmogelijkheid zitten, zodat kinderen er niet overheen klimmen. Voor trappen lees je meer in ons artikel over de trap volgens het Bouwbesluit.
Het Bbl stelt eisen aan brandwerendheid, vluchtroutes en brandwerende doorvoeren. In een woning zijn rookmelders verplicht op elke verdieping met een vluchtroute. Noodverlichting is in een gewone woning niet nodig.
Een nieuwbouwwoning krijgt bij oplevering een energielabel. Sinds 1 januari 2023 moeten de meeste kantoorgebouwen minimaal label C hebben. Lees meer over wanneer een energielabel verplicht is.
Wil je een aanbouw of uitbouw laten plaatsen, dan kijken we eerst samen of het vergunningvrij kan. Een vakman uit ons netwerk komt langs voor een opname ter plaatse en je krijgt een schriftelijke, vaste offerte vooraf. Is een vergunning nodig, dan regelen we de tekening, de constructieberekening en de aanvraag.
Ook voor een prefab aanbouw of een overkapping zorgen we dat het bouwwerk voldoet aan de eisen uit het Bbl. Vraag een gratis en vrijblijvende offerte aan; je hoort binnen 24 uur van ons.