Legionella in huis
voorkomen en aanpakken
Hoe legionella in leidingwater ontstaat, wie er ziek van kan worden, wat je thuis zelf doet en welke regels gelden voor bedrijven en instellingen.
Vraag gratis offerte aan →Hoe legionella in leidingwater ontstaat, wie er ziek van kan worden, wat je thuis zelf doet en welke regels gelden voor bedrijven en instellingen.
Vraag gratis offerte aan →Legionella is een bacterie die van nature in water en grond voorkomt. Je wordt er ziek van als je kleine waterdruppeltjes (nevel) met de bacterie inademt, bijvoorbeeld onder de douche. Thuis voorkom je de meeste risico's door je boiler of combiketel op minimaal 60 °C te zetten, geen leidingen met stilstaand lauw water te hebben en douchekop en -slang op tijd te vervangen.
Drinken van water met legionella maakt je meestal niet ziek, en de ziekte gaat niet over van mens op mens. De meeste mensen die de bacterie inademen, worden niet ziek. Hieronder lees je wanneer legionella ontstaat, wie risico loopt, wat je zelf doet en welke regels er gelden voor bijvoorbeeld hotels en zorginstellingen.
De bacterie groeit vooral in lauw water dat lang stilstaat. Grofweg gaat het om water tussen 25 en 50 °C. Boven 60 °C overleeft legionella niet lang. Daarom draait legionellapreventie om twee dingen: warm water heet houden en koud water koud houden.
Het RIVM adviseert om een boiler of combiketel in te stellen op minimaal 60 °C. Apparaten die boven 60 °C blijven of geen nevel maken, zoals een waterkoker of koffiezetapparaat, geven geen besmetting. Een boiler die op een lage 'eco'-stand staat, verdient dus aandacht.
Ook koud water kan een risico vormen als het opwarmt, bijvoorbeeld een koudwaterleiding die naast een warmwaterleiding of in een warme meterkast loopt. Zulke plekken heten hotspots. Laat bij een verbouwing de leidingen zo aanleggen dat koud water niet opwarmt.
Een leiding naar een tappunt dat niet meer gebruikt wordt, zoals een oude keukenkraan of een afgedopte wasmachineaansluiting, is een dode leiding. Het water staat daar stil. Laat zo'n leiding bij de aftakking afkoppelen in plaats van alleen de kraan weg te halen.
De douche is thuis de bekendste bron, omdat er nevel ontstaat. Andere bronnen zijn een tuinslang met sproeikop, een hogedrukreiniger, een bubbelbad, een luchtbevochtiger of vernevelaar en een CPAP-apparaat. Buitenshuis gaat het vaak om natte koeltorens, zwembaden, fonteinen en grote waterinstallaties.
De klachten beginnen meestal 2 tot 10 dagen na besmetting. Eerst lijkt het op griep: hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid, diarree, koorts en droge hoest. De ernstige vorm heet veteranenziekte, een longontsteking met benauwdheid, hoge koorts en soms verwardheid. Daarvoor is meestal een ziekenhuisopname met antibiotica nodig.
In Nederland krijgen volgens het RIVM ongeveer 500 mensen per jaar veteranenziekte. Ouderen, rokers en mensen met een verminderde weerstand lopen het meeste risico; onder de 40 jaar komt de ziekte bijna niet voor. Heb je klachten na het douchen in een vakantiehuis of na een verblijf in een hotel, meld dat dan aan je huisarts.
Voor een gewone woning gelden geen wettelijke verplichtingen, maar met deze maatregelen houd je het risico klein:
Stel je boiler of combiketel in op minimaal 60 °C. Twijfel je over de instelling, laat het controleren bij het onderhoud van je cv-ketel.
Ben je ouder of heb je een aandoening, vervang dan om de 2 à 3 jaar de douchekop en -slang en laat een thermostaatkraan reinigen. Ontkalk de douche regelmatig.
Laat tuinslangen, sproeiers en een hogedrukreiniger na gebruik leeglopen en opdrogen. Maak een bubbelbad regelmatig schoon en desinfecteer het.
Veel mensen laten na de vakantie de kraan of douche lopen. Dat ververst het water, maar volgens het RIVM haal je er legionella niet mee weg. Het is dus geen echte preventiemaatregel. Doe het wel zo dat je de nevel niet inademt: laat de douchekop eerst in een emmer of het bad hangen en open het raam.
Er bestaan filters voor op de kraan of in de douchekop die bacteriën tegenhouden. Ze worden vooral gebruikt in de zorg en moeten op tijd vervangen worden. Voor een gewone woning zijn de bovenstaande maatregelen belangrijker.
Laat aanpassingen aan je waterleiding uitvoeren door een erkende installateur, zodat er geen dode leidingen of opwarmende koudwaterleidingen ontstaan. Lees meer over waterleiding aanleggen of vervangen.
Voor bepaalde plekken is legionellapreventie wettelijk verplicht. Dat zijn de zogeheten prioritaire locaties, zoals zorginstellingen en ziekenhuizen, verpleeghuizen, hotels en andere verblijfsaccommodaties, campings, zwembaden en sauna's. De eigenaar van de drinkwaterinstallatie moet daar een risicoanalyse laten maken en een legionella beheersplan opstellen en uitvoeren. Op niet-prioritaire locaties, zoals scholen en sportlocaties, is dat niet verplicht.
Het RIVM en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houden toezicht. Een overschrijding van de normwaarde moet de eigenaar melden bij de ILT. Natte koeltorens hebben eigen regels.
Een risicoanalyse brengt de installatie in kaart: leidingen, tappunten, temperaturen en zwakke plekken. Het beheersplan beschrijft daarna wat er moet gebeuren, zoals spoelen, temperatuurmetingen en het nemen van watermonsters. De kosten van een beheersplan hangen af van de grootte van de installatie. Adviesbureaus die dit doen werken vaak onder de beoordelingsrichtlijn BRL 6010.
Of er legionella in het water zit, stel je vast met watermonsters die een laboratorium kweekt. Een sneltest geeft een eerste indicatie, maar telt niet als officieel onderzoek. Voor een woning is onderzoek alleen zinvol als er een concrete aanleiding is.
Wordt legionella gevonden, dan volgt een behandeling: de installatie thermisch spoelen met heet water of chemisch desinfecteren, en daarna de oorzaak wegnemen, zoals een dode leiding of een te koude boiler. Dat doet een gespecialiseerd bedrijf. Artsen en GGD's werken bij ziektegevallen met de LCI-richtlijn legionellose van het RIVM.
Bij een verbouwing is het een goed moment om naar je leidingen te kijken. De meeste woningen hebben koperen waterleidingen. Die gaan doorgaans tientallen jaren mee, maar hard water, slechte verbindingen of lekkende knelkoppelingen kunnen de levensduur verkorten. In nieuwere woningen zie je ook kunststof leidingen zoals PEX of meerlagenbuis. Flexibele slangen gebruik je alleen voor de laatste aansluiting op een kraan of toestel.
In huizen van voor 1960 kunnen nog loden leidingen zitten. Lood kan in het drinkwater terechtkomen en is schadelijk, vooral voor kinderen en zwangere vrouwen. Laat loden leidingen vervangen. Een loodgieter herkent ze aan de grijze, zachte buis met verdikte verbindingen.
Springt er een leiding of krijg je lekkage in huis, dan valt schade aan je spullen meestal onder de inboedelverzekering en schade aan het huis zelf onder de opstalverzekering. De reparatie van de leiding zelf wordt vaak niet vergoed. Schade door water in de kelder of grondwater is een apart verhaal. Wat er precies gedekt is, staat in je polis. Lees meer in ons artikel waterschade en verzekering.
Wil je een dode leiding laten verwijderen, oude of loden leidingen laten vervangen of een lekkage laten verhelpen? Wij regelen het met een gescreende loodgieter uit ons netwerk. Je krijgt binnen 24 uur een reactie en een vaste offerte vooraf. Bekijk ook onze pagina's over ontstoppen en lekkage opsporen.